سلطان محمد ميرزا قاجار
81
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
مىشود . همهء راه ساخته و هموار كرده ، در هرآبادى يكى دو كليساى بزرگ و كوچك هست . كنار راه همهجا دكانهاى بقالى و ميخانهها بهجهت رفع احتياج مترددين ساختهاند . پستخانهء پخنيس عمارت دارد . پهلوى پستخانه ده آبادى است . همهء اين راه سردسير و كوهها با برف . زياده از اندازهء تحرير خوش هوا و با صفاست . مردمش بسيار خوش آب و رنگ و مقبول [ و ] همه گرجىاند . آخاركلا از پستخانهء پخنيس الى پستخانهء آخاركلا « 13 » بيست ورست [ است ] . همهء راه [ 42 آ ] كوهستان [ و ] پست و بلند كمى دارد . همه را تراشيده ، هموار كردهاند . كوهها ، جنگل [ و ] صحراها سبز و خرم ، پر از بنفشه و گلهاى الوان [ و ] آبهاى گواراى جارى [ است ] . طرفين راه جميعا محل زراعت ، [ داراى ] دهات آباد ، كليساهاى باصفا ، عمارات عالى [ و ] باغات زياد [ است ] . آنقدر درخت انگور دارند كه به حساب نيايد . اقسام ميوه به عمل مىآيد . ابريشمكارى دارند . خود آخاركلا ده آباد باصفاى پر باغى است . رودخانه از پهلوى آبادى مىگذرد . عمارت پستخانه هم جاى خوبى است . سكنه و اهالى آنجا همه گرجىاند . از آخاركلا الى شهر گرى كه يكى از شهرهاى گرجستان است بيست و دو ورست [ است ] . همهء راه كوهستان و جنگل سبز و خرم ، همهجا آبادى و محل زراعت [ است ] و باغستان در صفا و هوا مثل منازل پيش . آخر راه از رود كر عبور بايد كرد . پل خوبى دارد . گمركخانهء معتبرى ساختهاند . پهلوى اين گمركخانه ده آبادى است [ 42 ب ] [ كه ] عمارات عالى و كليساى خوبى دارد . زراعت و باغاتش زياد است .
--> ( 13 ) . محتملا همان محلى است كه در سفرنامهء فراهانى به صورت آخال گلك ضبط شده است و رود آن آخال گلاچاى مىباشد . ( سفرنامهء فراهانى ، ص 77 ) .